EFE-40 7 MHz QRP SSB TEK YAN BANT ALICI-VERİCİ

EFE-40, Luc Pistorius’un (F6BQU) Forty QRP tasarımından türetilmiş ve TA3OM tarafından geliştirilmiş bir 7 MHz SSB QRP alıcı-vericisidir. Bu yazı dizisinin ilk bölümünde cihazın tasarım kökeni, devre değişiklikleri ve yapım sürecine dair önemli teknik bilgiler ele alınmaktadır.

Benim yaptığım haliyle EFE-40

Bu yazının İngilizce versiyonu da bulunmaktadır.

Forty QRP Telsizin Türk Kardeşi EFE Doğuyor

16 Aralık 2013 günüydü (evet, anımsıyorum!). İşyerimde akşamüstü -gizli gizli- o zamanki adıyla Bitlik forumundaki yazışmaları okuyordum ki, TA3OM Mustafa Bey'in mesajını görünce olduğum yerde hopladım. F6BQU Luc Pistorius'un Forty alıcı vericisini, kendi yaptığı DDS işaret üreteci ile birleştirip bazı değişikliklerle birlikte daha yüksek performanslı bir QRP tek yan bant (SSB) alıcı verici yaptığını anlatıyordu. 

Zihnimde bir anda 10 yıl önceye döndüm...

Fransa'da yüksek lisansımı bitirip doktoraya başladığım yılın yazıydı. Ne istasyon kurmak, ne de elektronikle uğraşmak şansım yoktu (monte ettiğim bir FOXX-3 hariç). Maddi imkanlarım çok kısıtlıydı fakat yine de dayanamayıp Megahertz dergisine abone olmuştum. F6GKQ Denis Bonomo'nun yönettiği kaliteli bir yayındı. Nitekim biraz da Türkiye hakkındaki önyargıları kırmak ve ülkemizi tanıtmak için bu dergiye birkaç yazı da yazdım. F6BQU Luc Pistorius ve tasarladığı devrelerle de yine Megahertz sayesinde tanıştım. Bu devreler Megahertz'te bir makale ile tanıtılırdı. Kit halinde almak isterseniz de Strasbourg'ta bulunan Dahms Electonique'ten temin edebilirdiniz. Artık ne yazık ki ne Megahertz Dergisi var ne de Dahms Electonique bu kitleri satıyor; fakat çok şükür Bay Pistorius'un bütün devrelerinin ayrıntılı anlatımları hala web sayfasında duruyor. Kolaydan zora çok yararlı devreler var, bakmanızı tavsiye ederim. 

Forty ile ilgili özgün makalenin ilk sayfası

İşte Avrupa'yı sıcak dalgasının vurduğu o yaz, Megahertz'in Temmuz 2003 sayısında Luc Pistorius 40 metre bandında çalışan bir QRP tek yan bant modülasyonlu cihazın ayrıntılarını vermişti: Forty. Dergiyi yanımda taşıyıp gece çalıştığım otelde sabaha kadar baktığımı hatırlıyorum (evet, gece otelde çalışarak doktora yaptım!) Özellikle yazının son cümlesini hiç unutmadım: "Bu alıcı-verici, kasıtlı basitliğine rağmen, bir oyuncak değildir." Bir yıl önce aynı derginin Ağustos 2002 sayısında da yine Bay Pistorius'un 30 metre bandında çalışan Toucan CW alıcı-vericisi yayınlanmış, ona da epeyce heves etmiştim. Neyse imkansızlıklar içinde sonunda midemin gurultusu galip geldi, Forty'yi de, Toucan'ı da kalbime gömdüm(!) yoluma devam ettim.

Aradan zaman geçti, Türkiye'ye döndüğümde TA1AC Çetin Ağabey'in öncülüğünde bir grup amatörün Forty'nin ve beraberinde kullanılabilecek bir frekans metrenin kitlerini hazırlattıklarını ve bunların Karaköy Abed Han'daki Başak Elektronik'te kit olarak satıldığını öğrendim. Bunlardan birer tane edindim. Frekansmetreyi yaptım, fakat heyhayt, Forty'ye elimi süremedim çünkü askerlik zamanı gelmişti. Yedek subaylık geldi geçti. Ama hareketliliğim hiç bitmedi. Kıbrıs'a çalışmaya gittim, bizim Forty plaketi yine öksüz kaldı. Bir ara yapayım bitireyim diye niyetlendim oraya taşıdım fakat nedense aklım ilk aşkım Toucan'a gitti.  Forty'yi bırakıp bir tane Toucan yaptım, ama doğru dürüst CW bilmediğim için bir türlü kutulayıp da işler hale getirmedim, bu arada iş değiştirdim, İstanbul'a geri döndüm.

İşte Mustafa Bey'in forumdaki mesajı, amatörlüğe ciddi zaman ayıramaya başladığım bu dönemde geldi. Ne kadar sevindiğimi tahmin edebilirsiniz. Bir hafta sonra hem alıcı vericinin, hem de VFO'nun plaketleri elimdeydi. İşe Toucan ve eski Forty'nin plaketlerindeki parçaları sökmekle başladım tabii. Bunların çoğunu EFE-40'ın (sonra da EFE-20'nin) yapımında kullandım.

Teknik Özellikler - EFE QRP ve FORTY QRP Arasındaki Farklar

Tarihsel arka planı (!) verdiğimize göre, şimdi gelelim teknik bölüme. EFE'nin Forty'nin gelişmiş bir versiyonu olduğunu yazmıştım. Biraz iki telsiz arasındaki farklardan söz etmemiz gerek. Öncelikle, şunu vurgulayalım, Luc Pistorius Ağustos 2003'ten sonra Forty'yi geliştirmeye devam etti. Bu gelişimi ilgili sayfadaki bağlantıları tıklayarak görebilirsiniz. İlk hallerinde bir sayısal frekans göstergesi dahi yoktu örneğin. Daha sonra PLL sentezörlü Forty 2 geldi.  Mustafa Bey'in EFE'yi geliştirirken temel aldığı ise anladığım kadarıyla Forty 1B. Yaptığı, temel olarak Forty'nin devresinde amatörlerin şikayet ettikleri eksiklikleri gidermek ve devreyi Forty 2'deki -ama PLL değil DDS'li- bir değişken frekanslı osilatörle birleştirmek oldu. İyi ki de yapmış, kendisine teşekkür borçluyuz.Türkiye'de Forty 1 ve Forty 2'yi yapmış amatörler vardı ancak Mustafa Bey'in ayrıntıl açıklamaları, desteği ve güzel hazırlanmış plaketleri sayesinde bir QRP patlaması yaşadık gerçekten :)

Forty'nin şeması

EFE-40'ın şeması

 İyileştirilen noktalara gelince:

• Luc Pistorious, Forty'yi Fransa'da bulabildiği parçalara göre tasarlamış. Bunlardan ikisini edinmek gerçekten zor, bulabilseniz bile çok pahalı.  Birincisi, mikrofon kompresyonu için kullandığı Analog Devices firmasının SSM-2165 adlı tümleşik devresi. Mustafa Bey bu sorunu mikrofon girişini kapasitif mikrofon ile çalışacak ve bir TL072 opamp ile hem öngüçlendirme hem de kompresyon yapılacak hale getirip SSM-2165'i eleyerek çözmüş.

Forty'de mikrofon girişi ve kuvvetlendirici

EFE-40'ta mikrofon girişi ve kuvvetlendiricisi

• Ikinci sorun da, toplamda 4 adet gereken Neosid 5164  ara frekans (IF) dönüştürücüleri. Bunlara yakın değerde başka minyatür trafolar bulmak mümkün ancak hemen hepsi 10x10x10 mm, yani biraz tombulca. Neosid'in bu serisi ise 7,5x7,5x10 mm. Bu nedenle Mustafa Bey plakette hem 7mm'lik, hem de 10mm'lik trafolar için yollar ve delikler yapmış. Böylece uygun her trafo kullanılabilir hale gelmiş. Bu konuyla ilgili aşağıda daha ayrıntılı bilgi vereceğim.

• Forty'de biraz yetersiz olan ses şiddetini arttırabilmek için alma katında, ikinci karıştırıcı ve demodülatörden sonra yine TL072 opamp'ı kullanarak işareti güçlendirmiş.                    

• Forty'de kendi kendine kazanç denetimi (AGC) bir LED'in tepeden tepeye 0,6 V'u geçen işaretlerde sadece işaretin negatif kısmında iletime geçmesiyle gerçekleşiyor (çok şiddetli sinyallerde de ikinci bir diyot devreye girerek karıştırıcılara giren işaretin düzeyini daha da düşürüyor). EFE'de ise alçak frekans öngüçlendirmesiden alınan işaret, seviyesi bir transistörle yükseltilerek hem S-Metre, hem de kazanç denetimi için kullanılmış. Tabii bu arada, Forty'de olmayan S-Metre çıkışı bir  devreye eklenmiş. 

• Bunlardan başka Mustafa Bey alış katındaki kristal filtrenin çıkışına daha kazançlı bir transistör koymuş, alüminyum soğutucuyu plaketin üzerine almış, ayarlı bir direnci olan bir de VFO girişi düşünmüş. Yanı sıra, benim çok pratik bulduğum vidalı konnektörleri ekleyerek plaketle harici unsurlar arasında bağlantı yapmayı kolaylaştırmış. 

• Elbette bütün bu değişiklikler için plaketi ve devre şemasını da yeniden çizmeyi ihmal etmemiş. EFE plaket ölçüleri RF KART 120X95mm, DDS KART 115x54mm dir. 

 Forty'nin Plaketi

 

EFE-40'ın alıcı-verici plaketi

EFE-40'ın Yapımı: Bazı Gözlemler, İpuçları ve Öneriler

İki cihaz arasındaki farklara da değindiğimize göre şimdi yapım, ayarlar ve kullanımla ilgili notlarımıza bakabiliriz:

• Belirtmiş olduğum gibi EFE'nin plaketlerini Mustafa Bey'den edindim. İşe DDS plaketinin montajını yaparak başladım. SMD olan AD9833 tümleşik entegresi ve yine bunun etrafındaki birkaç SMD kondansatör dışında burada bir zorluk yok. DDS plaketini kutu ön panelinin iç tarafına monte ederken yer darlığı nedeniye o yüzde kalan bazı parçaları arka tarafa geçirmek zorunda kaldım, ama bu benim beğenimle ilgili bir tercihti. Bu plakete enkoderi bağlarken uçlara A ve B uçlarını doğru bağladığınıza emin olun. Butonlu ekoder kullanmaktan hoşlanmıyorsanız, menü işlemlerini yapacağınız ayrı bir düğme kullanabilirsiniz yerim olsaydı ben öyle yapacaktım. 

• DDS çipine bir 16F84 mikroişlemci komuta ediyor. Bu işlemi bana kartlarla beraber içine programı yüklenmiş olarak geldi. Bu konuda Mustafa Bey'le iletişime geçebilirsiniz.

• AD9833 tümleşik devresi, 12,5 MHz'e kadar işaret üretebilen bir DDS devresi. Bütün DDS'ler gibi zaten kullandığınız referans frekansının (clock oscillator) yarısından daha yüksek frekansta işaret üretemeyeceğinden 25-27 MHz için yapılmış bir gerilim kontrollü osilatör (VCO) ile AD9833'ü bu aralığın tamamında kullanabilirsiniz. 25 MHz'lik bir referans le 0,1 Hz çözünürlük sağlıyor ki zaten bu tip bir cihaz için fazlasıyla yeterli. Plaketlerle  birlikte bana gelen 28,672 MHz'lik VCXO ile devre sorunsuz çalıştı.

EFE-40 DDS Board

Schematic of the DDS board of EFE QRP

Malzeme Seçimi, DDS VFO ve Kristal Filtreler

Montaja başlamadan önce parça temini için özenli bir çalışma yaptım. F6BQU, tüm açıklamalarında iyi perfomans için çok katmanlı seramik kondansatör (multilayered) kullanmanın önemli olduğunu belirtiyordu. Ülkemizde ise yüksek gerilim için yapılmış, büyük olanlar hariç bu tip sığaları satan bir yer bulmak çok zor. Bu nedenle internetten farklı değerleri içeren bir takımı Çin’den ısmarladım, ek olarak çok kullanılan 100 pF, 1nF, 10nF gibi değerlerden de fazla fazla istedim (Dikkat, her “çok katmanlı” yazan sığa öyle olmuyor. Bazıları sahte. Daha önce alışveriş yapmış olduğunuz satıcıları tercih etmekte yarar var). Tüm pasif parçaların değerlerini montajdan önce ölçtüm, anma değerinden (nominal değer) büyük sapmalar gösterenleri ayıkladım. Kullandığım tüm nüveler yine dış ülkelerden aldığım orijinaller (Amidon ve Micrometals) Piyasada renk renk bulunan ama özellikleri hakkında bilgi edinemediğim çift delikli (binocular) veya halka (toroidal) nüveleri almıyorum, çünkü gereken özelliklerde değillerse zaman kaybettiriyorlar.

Bu devre için temin ederken özen gösterilmesi gereken diğer bir malzeme de minyatür transformatörler oldu. Yukarıda belirttiğim gibi, F6BQU Fransa’da bulabildiği için tüm devrelerinde Neosid firmasının trafolarını kullanmıştı ancak bunları alabilmek büyük bir sorundu. İstanbul’da, Karaköy İşhanı’nda bulunan Elmadağ Elektronik’te pembe ve yeşil renk nüveleri bulunan trafolardan temin edip kullanan birçok amatör vardı (bu muhteşem dükkan maalesef 2018’de kapanıp “Ledci” oldu. İlk Forty montajıyla uğraşırken ben de bir miktar alıp saklamıştım. Ancak bunların değerlerine ilişkin net bir bilgi olmadığı için, elimdeki bu parçalar yerine İngiltere’de bulunan bir satıcıdan TOKO firmasının KACSK3892 trafolarından satın almayı tercih ettim. 10,7 MHz için üretilmiş ve bacakları, sarım oranları, değerleri eşdeğer başka bir ara frekans trafosu da olabilir elbette. Kendisi trafo saran arkadaşlarımız da oldu. Sonradan hassas bir LC Metre yapınca elimdeki bu farklı trafoları ölçerek notlar da çıkardım. Bu konuyla ilgili olarak başka projelerde de faydası dokunabilir diye ayrı bir yazıyazdım, orada daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Ben alma ve göndermedeki tek yan bant filtreleri için makul bir fiyata bulduğum 4.9152 kHz HC-49U kristallerini kullandım. 4-6 MHz arası uygun bulduğunuz başka bir frekans da olabilir. Forumlarda daha dar bantlı olabileceği yazıldığı için, HC-49S tipi kısa kılıflı kristalleri kullanmak istemedim ama bir sorun yaşamadan kullandığını yazanları da gördüm. Kristallerin frekansını ara frekans olarak DDS’e  girmeyi unutmayın. Bu işlemi yapmak için enkoder butonunu basılı halde tutup, güç verip devreyi çalıştırın. Gördüğünüz ekranda yine butona basarak her basamağın üzerine tek tek gitmeniz ve enkoderi çevirerek o basamaktaki rakamı değiştirmeniz gerekiyor. Ara frekansı – veya + olarak girmeniz gerektiğinden bu işareti de değiştirmeyi unutmayın. Burada gördüğünüz rakamı “00000000” olarak bırakırsanız, ara frekans girmemiş olursunuz. DDS çıkışındaki işaret, göstergede yazılı frekansta kalır. 

DDS Değişen frekanslı üreteci (VFO) yaparken plaketiyle birlikte gelen 28.672 kHz osilatörünü kullandım. Harmoniklerden kurtulmak için VFO’nun çıkış filtresini mutlaka belirtilen değerlerdeki parçaları kullanarak yapın. VFO’dan gelen işaret alma konumunda U3 gönderme konumunda da U1 karıştırıcı entegrelerinin (SA612) 6 numaralı bacaklarına gidiyor. Bu sinyalin seviyesinin ne olması gerektiği konusunda F6BQU ile yazışmış ve şu yanıtı almıştım: “SA612’ye giren işaretin tepeden tepeye genliğinin 200 mV’u geçmesi halinde çıkan işarette bozulma (distorsiyon) meydana geliyor.” Bu nedenle işarete bir osiloskop ile bakarak hem bu seviyeyi ayarlamak, hem de başka bir sorun var mı diye kontrol etmek gerek. İşin doğrusu, verici kısmındaki ikinci karıştırıcıya (U4) giden işareti 200 mV’ta bırakırsanız, çıkış gücü çok düşük oluyor. Ben buraya giden işareti 400 mV civarına ayarladım. R2 direncinin yerine de şemada olmayan bir çok turlu ince ayarlı değişken direnç ekleyerek alıcı kısmındaki birinci karıştırıcıya (U1) giden işareti 200 mV olarak sınırladım.  Ayrıca gürültü kapmaması için VFO’dan gelen işareti alma-gönderme katına ince bir eşeksenli (koaksiyel) kablo ile taşımakta yarar var.

Kristal filtrelerin iyi olması için 20 adet kristalin ürettiği işaretin frekansına ve genliğine tek tek baktım. Birbirine en yakın (50 Hz’ten daha az fark olacak) kristalleri seçtim ve ayırdım. Bant genişliğini belirleyen C7-C8-c9 sığalarının değerlerini ise önce 47 pF olarak seçtiysem de, sonradan başka değerleri deneyebilmek için plakette bu sığaların lehimleneceği yerlere SIL ? tipi soketler lehimledim. Kuvvetli istasyonları dinlerken değerleri değiştirdim, sese baktım. Benim uygun bulduğum 33pF-47pF-33pF kombinasyonu oldu. Aynı değerleri gönderme kısmındaki filtreye de uyguladım (o zaman filtrelerin eğrilerini çizebilmemi ya da görebilmemi sağlayacak aletlerim yoktu).

Yapımdan Sonra: Ayarlar ve Testler 

Çıkış gücünü yaklaşık 4 Watt’a (PEP elbette) getirip yine kaba ayarları yaptıktan birkaç gün sonra, devreyi beslemek için kullandığım akünün kutuplarını ters bağlayıp besleme kısmını ve çıkış katında neredeyse 4 numaralı karıştırıcıdan son transistöre kadar herşeyi yakmam oldu! “Neden bir aküden besliyordun?” diye sorabilirsiniz. Benim yaşadığım apartmanda hemen hemen ülkemizdeki birçok bina gibi şebeke toprağı sıkıntılı olduğu ve benim basit güç kaynaklarım şebeke gürültüsünü tam bastıramadıkları için.

Neyse tabii çıkış katını bu nedenle 2 defa baştan yapmak zorunda kaldım. Bu arada çıkış transistörü olan 2SC1971’i, daha doğrusu gerçeğini bulmak çok zor. Yunanistan’dan yüksek bir ücret karşılığında getirttiklerim dahi sahte çıktı (güvendiğim bir satıcıydı, çok şaşırdı ve hemen paramı iade etti, hala da alışveriş yapıyorum). Sağolsun TA3OM Mustafa Bey bana bu konuda yardımcı oldu, cihaz onun gönderdiği transistörle bitti. 2SC2075, 2SC2078, 2SC5739 gibi başka transistörler de denedim ama en yüksek çıkış gücü yine 2SC1971 ile oldu. Sonradan Çin’de bu transistörleri eski cihazlardan (muhtemelen tıbbi) söken bir satıcı buldum ve ondan 10 tanesini iyi bir fiyata edinebildim. Gelen parçaların dokuzu çalışır durumdaydı.

Gerçek 2SC1971 soldaki

Cihazın alış katını yaptıktan sonra kuvvetli bir istasyon bulup kaba ayarlarını yaptım. Birkaç gün trafiği dinledim. Sonra çıkış katına başladım ancak yaptığım üç hata nedeniyle bu katı bitirmem çok zaman aldı. Birincisi, Toucan’dan söküp bu yapımda kullandığım ara frekans trafolarından birinin bozuk olmasıydı. Trafonun arızalı olmayacağını farz edip diğer parçalarla uğraşıp durdum. İkinci olarak L9 bobininde BN43-202 yerine BN43-302 nüve kullanmışım, bunu da başka bir parça ararken kutudaki ferritlere bakarken fark ettim.

Fotoğraftaki kısa nüveler BN43-302 (yanlış nüve)

Yapımı bitirdikten sonra ayarları yapmak için şöyle bir yol izledim: BFO’ların düzgün çalışıp çalışmadıklarından emin olduktan sonra (hem osiloskop hem de frekansmetre ile), röledeki ilgili bacakları bir kablo lehimleyip kısa devre ederek alıcıya sürekli DC besleme gerilimi sağladım. Anten konnektörüne suni yük, alçak frekans çıkışına da bir kulaklık taktıktan sonra, vericiyi mandallayıp  mikrofondan konuşup kendi sesimi dinleyerek P3 ile mikrofon giriş seviyesini, P4 ile tek yan bant denge ayarını ve C63 ile BFO frekansını ayarladım, sesi en iyi bulduğum yerde bıraktım. İlerleyen günlerde fırsat bulduğumda antene bağlayıp yine kendi sesimi bu defa ticari bir HF cihazdan dinleyerek ayarı iyileştirdim (bu alıcıyı biraz sağırlaştırmak için anten olarak yalnızca 30 cm’lik bir tel parçası taktım).

Devreyi kutulamak için elimdeki bir güç kaynağı kutusunu kullandım. Ölçüleri, plaketlerinkilere yakın olduğu için özellikle ön yüzü hem güzel, hem de işlevsel yapmak çok kolay olmadı. Ekranı ve enkoderi DDS plaketinden ayırmak istemedim. Ama plaketi kutunun ön yüzüne yakaştırabilmek için DC güç girişindeki kondansatörü ve klemensi plaketin arka tarafa lehimlemek zorunda kaldım. Anten konnektörünü şase tipi 4 vidalı BNC, DC güç konnektörünü ise 2.1 mm olarak belirledim. Ön ve arka panellerin üzerine MS-Word programı ile tasarlayıp ozalitçide uygun bir kağıda bastırttığım yüzleri yapıştırdım. Ekran, düğmeler, anahtar ve konnektörleri ondan sonra yerlerine takıp son defa bağlantılarını yaptım.

Yerleşim tamamlanmış

Üstten görünüm, DDS plaketiyle ana plaketin arasında sözde RF yalıtımı var (!)

İlk ayarlardan sonra kasa kapatılmış

Sonraki Aşama: EFE-40 QRP'yi İyileştirmek

Başlangıçta eski bir CB mikrofonunu bu cihaz ile kullanacak şekilde hazırlamıştım ama beni rahatsız eden ufak bir sorun nedeniyle sonradan bunu değiştirdim. Bu ve diğer değişikliklerle ilgili açıklamalarımı da burada, “EFE-40’ı İyileştirmek” başlıklı yazımda bulabilirsiniz. Evet, elbette devamı var, bitti mi sanmıştınız? Kusursuzluk arayışı bitmez bir yolculuktur arkadaşlar :)

Bende Forrt ve EFE aşkını tetikleyen
Megahertz Dergisi'nin maskotu; anlaşılan 
o ki Fransızca konuşan amatör camia
bu yayının kıymetini bilemedi

SSS

1. EFE-40 nedir ve Forty QRP'den farkı nedir?
EFE-40, F6BQU Luc Pistorius'un Forty tasarımından türetilmiş, TA3OM Mustafa Bey tarafından geliştirilmiş bir 7 MHz SSB QRP alıcı-vericisidir. Forty'ye kıyasla geliştirilmiş mikrofon girişi (TL072 opamp ile), S-Metre çıkışı, daha iyi AGC devresi ve DDS tabanlı VFO içerir.

2. EFE-40'ın çıkış gücü ne kadardır?
Doğru ayar ve 2SC1971 çıkış transistörü ile yaklaşık 4 Watt PEP çıkış gücüne ulaşılabilir.

3. EFE-40'ta hangi VFO kullanılmaktadır?
AD9833 DDS entegresi ve 16F84 mikroişlemciden oluşan bir DDS VFO kullanılmaktadır. 28,672 MHz'lik bir VCXO referans osilatörü ile 0,1 Hz frekans çözünürlüğü sağlanır.

4. EFE-40 için kristal filtre seçimi nasıl yapılmalıdır?
4–6 MHz arasında uygun HC-49U tipi kristaller kullanılabilir. En iyi sonuç için 20 adet kristalin frekans ve genlik değerleri tek tek ölçülmeli, aralarında 50 Hz'den az fark olanlar seçilmelidir.

5. EFE-40'ta hangi ara frekans trafoları kullanılabilir?
Özgün tasarımda Neosid 5164 trafolar kullanılmış olmakla birlikte, TOKO KACSK3892 gibi 10,7 MHz için üretilmiş eşdeğer minyatür trafolar da uygundur. Plaket hem 7 mm hem de 10 mm boyutlu trafolar için tasarlanmıştır.

6. 2SC1971 çıkış transistörü bulunamazsa ne kullanılabilir?
2SC2075, 2SC2078 veya 2SC5739 gibi alternatifler denenebilir; ancak en yüksek çıkış gücü 2SC1971 ile elde edilmektedir. Sahte ürün riskine karşı güvenilir kaynaklardan temin edilmesi önemlidir.

7. EFE-40'ta SA612 karıştırıcıya giren VFO işaretinin seviyesi ne olmalıdır?
Alıcı karıştırıcıları için tepeden tepeye 200 mV geçilmemelidir; aksi hâlde distorsiyon oluşur. Verici kısmındaki ikinci karıştırıcı için ise 400 mV civarı daha iyi çıkış gücü sağlar.

Bağlantılar

• EFE-40'ın çıkış noktası FORTY QRP : buraya tıklayınız
• WB8YQI'den güzel bir yapım ve değerlendirme: buraya tıklayınız
• KG7M'nin EFE'si: buraya tıklayınız
• JL1HD'den bir EFE videosu : buraya tıklayınız
• Radio Diogenes değerlendirme videosu: buraya tıklayınız

JRC NRD-92 ve AYRI ALICI ve VERİCİ İÇİN ALMA-GÖNDERME ANAHTARI

JRC NRD-92 and a RX-TX SWITCH FOR SEPARATE RECEIVER and TRANSMITTER SETS

Adından da anlaşılabileceği gibi bu anahtarlama (switching) devresini elimdeki bulunan bir alıcı ve vericiyi bir arada kullanabilmek için yaptım. Bugün artık kullanım zorluğu nedeniyle klasik telsiz meraklıları dışında göremeyeceğimiz bir durum olsa da aslında alıcı ve vericinin ayrı cihazlar olması bir zamanlar son derece olağanmış. Benim derdim  nostalji yaşamaktan çok biraz da elimdeki muhteşem alıcıyı değerlendirmekti. Söz konusu alıcı her iki yan bandı da dinleyebilecek şekilde modifiye edilmiş bir JRC NRD-92. Bu cihaz normalde kocaman bir gemi telsiz konsolunun parçası.

JRC Gemi Telsiz Konsolu: 2 alıcı, bir bellek ünitesi, bir exciter, bir verici,
bir acil durum vericisi, bir amplifikatör ve tabii güç kaynağı. Masa,
raflar ve saat de takımın parçaları!

Daha "sade" bir takım!

NRD-92'nin broşürü

Son derece hassas ve kaliteli bir 0-30 MHz alıcı olan NRD-92, denizcilik için tasarlanmış olduğundan aslında alt yan bandı (LSB) dinleyemiyordu, bu nedenle şurada satılan kiti monte ederek amatör kullanıma uygun hale getirmiştim. Hatta fırsat bu fırsat diye en son versiyon kontrol yazılımının bulunduğu EPROM'dan da bir tane alıp eskisinin yerine takmıştım. Sonra iş bu alıcıyı uygun bir vericiyle buluşturup kullanmaya geldi. Elimdeki Heathkit DX-60 vericiyi düşündüm, zaten uzun zamandır doğru dürüst Mors haberleşmesi yapabilir hale gelmek ve CW çalışmak istiyordum. Neden olmasın diyerek iki ayrı cihazın alma-gönderme sürecini sağlıklı bir biçimde yönetecek bir devre bakmaya başladım. Birkaç çözüme baktıktan sonra bana en uygun görünenin WB8DQT Ralph Taggart'ın QST dergisinin Kasım 2012 sayısında tanıttığı ve ayrıca kendi web sayfasında da ayrıntılı olarak anlattığı devre olduğuna karar verdim.

WB8DQT bu devreye "çapa dostu" (boat anchor buddy) adını vermiş. Bildiğiniz gibi özellikle ABD'de 1950 öncesi lambalı telsizlere ağırlıkları nedeniyle "gemi çapası" (boat anchor) deniliyor. Eski cihazlara meraklı olan WB8DQT de kendi istasyonunda ayrı alıcı ve verici kullanabilmek için bu devreyi tasarlamış. İnceleyince gördüm ki "çapa dostu" bütün gereksinimlerime yanıt veriyordu. İstediğim devre:

• Manipleye bastığım anda antenden gelen RF hattını alıcının girişinden ayırıp vericini çıkışına bağlamalıydı.
• Manipleye bastığım anda alıcının audio çıkışını kesmeli, ama gönderdiğim işareti duyabilmem için ton üretmeliydi.
• Kullandığım verici lambalı olup, yüksek gerilim anahtarlıyor olsam bile manipleye yüksek gerilim gelmemeliydi.
• Keyer kullanırken anten ayarı yapabilmem için vericinin sürekli gönderme yapmasını sağlayacak şekilde anahtarlama olanağı vermeliydi.

Böylece işe soyundum. Ancak hemen devre kartını hazırlayamadım çünkü devre şemasında gördüğünüz K1 ve K2 röleleri, Türkiye'de bulunup alınması güç olan Magnecraft marka SPDT reed rölelerdi. Aynı şekilde, K3 için kullandığı Omron G3VM-352C yarı iletken röle (opto-yalıtıcı) de bizde hiçbir satıcının stoğunda yoktu. Bu nedenle Bay Taggart ile yazışıp fikrini sordum. Ayrıca sevgili TA8A Bilal Bey de imdadıma yetişti. Anlaşılan oydu ki, reed röleler yerine iki tane 12V'luk sıradan SPDT röle ve Omron röle yerine de bizim piyasadan kolayca temin edilebilinecek OKI OCM327 kullanılabilecekti. Yalnız -fotoğraflarda da görebileceğiniz gibi- bir opto-yalıtıcı yerine iki tane kullanmak gerekecekti. Tabii devre kartını da bu farklara göre biraz değiştirmek gerekiyordu. Ben de öyle yaptım.

WB8DQT Boat-Anchor Buddy
(kaynak: http://taggart.glg.msu.edu/wb8dqt/bab.htm)

WB8DQT Boat-Anchor Buddy özgün devre kartı
(kaynak: http://taggart.glg.msu.edu/wb8dqt/bab.htm)

Çift taraflı plaket yapamıyor olmanın dayanılmaz hafifliği(!)

Bağlantılar yapılmadan önce, plaket, ön panel, arka panel

Son testler

Ön yüz

Arka yüz

Dikkat ederseniz bağlantılar pek karışık değil, zaten etiketler açıklayıcı. Yalnız bu noktada son (ve çok önemli) bir ayrıntı var, onu da yazayım: Bu devrenin antenden gelen RF hattını gerektiği gibi alıcı veya vericiye bağlayabilmesi için bir koaksiyel kablo rölesine komuta etmesi gerekiyor. İşte arka yüzdeki "harici röle" yazılı soket, o koaksiyel röleyi anahtarlıyor. Ben bu iş için fiyatı elverişli olduğundan bir Tohtsu CX-140M röle kullandım. Röleyi aşağıdaki fotoğraflarda görebileceğiniz gibi metal bir kutuya, PL-259 konnektörlerle yerleştirdim.

Bağlantılar
(kaynak: http://taggart.glg.msu.edu/wb8dqt/bab.htm)

Boat-anchor Buddy iş başında...

Sistem bu haliyle gayet güzel çalıştı. Mandala bastığımda, alıcı, anten bağlantısından ayrılıyor. Alıcıdan gelen ses kesiliyor, yan ton sesini duyuyorum ve gönderme yapıyorum. Bu arada, devredeki R ayarlı direnci ile rölenin devrede kaldığı kaldığı süreyi ayarlamak da mümkün. Bu devrenin bir iyi tarafı da, belirli bir alıcı-verici setine göre tasarlanmış olmaması. Herhangi bir alıcı-verici çiftiyle kullanabilirsiniz.

YASAL UYARI

Bu web sitesinde yer alan tüm içerikler (metin, görsel, tasarım, doküman ve diğer tüm materyaller) aksi açıkça belirtilmediği sürece Çağlar Akgüngör’e aittir ve telif haklarıyla korunmaktadır.

İçerikler; arama motorları, önbellek kayıtları veya başka herhangi bir teknik yolla erişilmiş olsa dahi, yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, alıntılanamaz, değiştirilemez, yeniden yayınlanamaz veya herhangi bir amaçla kullanılamaz.

Bu web sitesinin kullanımı, kullanıcıya içerikler üzerinde herhangi bir hak veya lisans vermez.

VK3BHR LC-METRESİ

LC-METER by VK3BHR
Please scroll down for a summary ın English

Elimdeki LC Metre'den memnun değildim çünkü µH ve pF değerlerindeki kapasitörleri ve endüktansları ölçemiyordu. Araya araya Internette bir çok türevi çıkmış olan bir LC Metre'nin şemasını buldum. VK3BHR çağrı işaretli Avustralyalı bir amatörün tasarlığı bu alet denenmiş ve büyük sayıda kişi tarafından kullanıldığı için bunu yapmaya karar verdim.

Web sayfası şu: https://sites.google.com/site/vk3bhr/home/lcm1

Çalışma prensibi (basit olarak): Devredeki bir LC osilatör var. Ölçeceğiniz komponentin kondansatör ya da bobin olmasına göre anahtarla seçim yaptığınızda, devre bunları içerideki referans kondansatör veya bobinle bir arada çalıştırıyor. PIC entegre de 1/√LC formülünden devreye eklenen 'bilinmeyen' komponentin değerini hesaplıyor. 

Fakat biraz daha araştırınca bu devrenin daha pratik bir versiyonunu buldum. Pratikten kastım: Bu versiyon, PIC dışında ikinci bir entegreye (LM311) gerek duymuyor çünkü kullanılan 16F628A'nın kendi içinde karşılaştırıcısı var.

LC-Metrenin şeması

Bir de yapan kişi devreye güç kaynağı ve otomatik kapanma devreleri eklemiş. Plaketi de daha küçük. Bu nedenle bu versiyonu yapmaya karar verdim. Web sayfası: http://diyfan.blogspot.com.tr/2012/06/simple-lc-meter.html

Bu devrelerde kritik iki komponent var: Birincisi reed röle. Bulmak zor deniliyor ama Istanbul'da Karaköy'de birçok dükkanda bulunabiliyor. Aslında devre reed röle yerine 5V'luk bir DPDT röle ile yapılabilir, hatta böyle versiyonları da var Internette ama reed röle çok az akım çekiyor ve sessiz. PIC'in verdiği gerilim bile açıp kapamaya yetiyor. Benim bulduğum reed'in bacakları plakete uymuyordu, 'takma bacak' yaparak sorunu çözdüm (fotoğraflarda göreceksiniz).

İkinci kritik komponent, referans kondansatörleri (1 NF olanlar) Bunların toleransı ne kadar küçük olursa o kadar iyi. Ben şu anda elimde olmadığı için polyester kullandım. Ama mümkünse %1 ve daha küçük toleranslı stirofleks, gümüş-mika vb. kullanmak lazım. 

Montajda dikkat edilecek nokta DPDT anahtarı (L veya C seçim anahtarı) doğru şekilde bağlamak. Bunu şemaya uygun bağlamaya dikkat edin. 

Montaj bittikten ayar yapmak gerekli. Kısaca bu ayar aşaması hakkında da bilgi vereyim, sırasıyla yapılacaklar şunlar:

1.Lehimleri kontrol edin, 7805 regülatörün verdiği gerilimi kontrol edin, herşey yolundaysa program yüklenmiş PIC'i takın.

2. Güç verin. Ekranda C=x.x pF gibi bir değer yazması gerekiyor ( Hiçbir şey görünmüyorsa LCD'nin kontrast ayarıyla oynayın (10kΩ trimpot) Montaj iyiyse ve komponentlerde sorun yoksa C=x.x pF'yi görmeniz gerekir. Bu değer 0.0 pF + / - 10 pF olabilir. 

3. Devrenin çektiği akımı kontrol edin. 20 mA'in altında olması gerekir. Fazlaysa bir yerlerde kısa devre olması mümkün. Bu arada bir ekleme yapayım, LCD ekranınız aydınlatmalıysa o zaman LCD'nin ne kadar güç çektiğini de hesaba katmanız gerekir. Bendeki 125 mA kadar çekiyordu. Direnç koyarak azaltmaya çalıştım ama yine 30-40 mA oluyor. Aydınlatmayı kestiğim zaman devre LCD dahil 15 mA kadar çekiyor, gerçekten çok az. Fakat aydınlatma olduğu sürece 9V'luk pil dayanmıyor (1-1,5 saat kadar gidiyor). Fotoğraflarda yok ama son halinde harici besleme soketi ekledim. Benim kullandığımdan daha büyük bir kutu ile AA veya AAA boy pil de kullanılabilir tabii.

4. Beş dakika kadar osilatörün ısınmasını bekleyin.

5. Elinizdeki en 'güvenilir' kondansatörü referans olmak üzere test uçlarına bağlayın (krokodil, klips vb ne kullandı iseniz). % 1 veya daha küçük toleranslı olması gerek. LC meter ekranda kondansatörün değerine yakın bir değer gösterecektir. + / - %10 kadar fark olabilir ama benim montajımda fark %1 kadardı. 

6. LC metrenin verdiği değeri, referans kondansatörünün değeriyle aynı yapmak için, devredeki SV1-SV4 test uçlarını kullanıyoruz. Bu dörtlünün yerine uygun boyda 4'lü DIP anahtar (switch) da kullanılabilir. Ben uçları kısa devre ederek işimi gördüm. Eğer LC metrenin verdiği değer referanstan az ise, SV4'teki uçları kısa devre ederek yükseltebilirsiniz. Azaltmak için SV3'ü kısa devre etmeniz gerek.Bu aşamadan sonra osilatörün frekansı kontrol edilecek.

7. Referans kondansatörünü çıkarın, SV2'yi kısa devre edin, ekranda F1: 000xxxxx gibi sekiz haneli bir sayı göreceksiniz. Bunun 00050000 + / - %10 olması gerek, yani 00045000-00055000 arası olmalı. SV1'i kısa devre edin, bu defa F2=xxxxxx bir sayı görünecek. Bu sayının F1'in % 71'i kadar olması gerek. (+/- %5). Örneğin benim montajımda F2, F1'in % 70,8'i idi. 

8. Eğer devreniz referans kondansatörünü büyük bir farkla yanlış gösteriyorsa veya F1 ve F2 için 00000000 gibi bir değer görüyorsanız, devreyi ve komponentleri kontrol edin, osilatör çalışmıyor demektir. 

9. Bu işlemleri yaptığımız zaman, devre kendisini endüktans ölçümü için de kalibre etmiş oluyor, ayrıca kalibrasyona gerek yok.

Karışıkmış gibi görünebilir, aslında çok basit, 4 tane kısa devre edilecek yer var, hepsi bu.

Kutulama:
Ben Altınkaya'dan alüminyum gövdeli ve ön-arka plastik kapaklı olan AL-115-10  kutusunu kullandım. Ölçüm bağlantı noktası olarak krokodil vb kullanmadım. Onun yerine hoparlörlerin arkasında bulunan tipte yaylı terminallerden kullandım. Epoksi ile kutuya yapıştırdım. Hem komponenti takıp çıkarmak kolay, hem de bacakları sıkı tutup bastırdığı için ölçüm daha kolay.

Kullanım:
Cihaz açıldıktan sonra 5 dakika kadar osilatörün ısınmasını beklemek gerek. Sona kalibrasyon düğmesine basarak C=0.0 görüp ölçüme başlayabiliriz. Endüktans ölçmek için önce terminalleri birbirine değdirerek ya da çok çok kısa bir iletkenle kısa devre ederek kalibrasyon düğmesine basmak gerekiyor.

Sonuçlar:
Henüz sağlıklı bir kalibrasyon yapmamış olmama rağmen aletin doğruluğundan memnunum. Farklı tip ve değerde yaptığım ölçümlerde anormal bir sonuç görmedim. Ebay'da % 0.1 toleranslı Siemens kondansatörler buldum, bir-iki tane ısmarladım onları referans olarak kullanıp asıl kalibrasyonu yapacağım ama bu şekilde bile kabul edilebilir doğrulukla çalıştığını düşünüyorum. 

Plaketin boyutu: 45mm x 58 mm.
Ben JPG olarak ekledim ama siteye gidip PDF olarak alıp basarsanız sonuç çok daha iyi oluyor.

PIC için Hex kodu burada:
https://sites.google.com/site/vk3bhr/home/index2-html/lc2a-hex

Yapımı zevkli ve öğretici bir devre, tavsiye ederim. 73.

YASAL UYARI

Bu web sitesinde yer alan tüm içerikler (metin, görsel, tasarım, doküman ve diğer tüm materyaller) aksi açıkça belirtilmediği sürece Çağlar Akgüngör’e aittir ve telif haklarıyla korunmaktadır.

İçerikler; arama motorları, önbellek kayıtları veya başka herhangi bir teknik yolla erişilmiş olsa dahi, yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, alıntılanamaz, değiştirilemez, yeniden yayınlanamaz veya herhangi bir amaçla kullanılamaz.

Bu web sitesinin kullanımı, kullanıcıya içerikler üzerinde herhangi bir hak veya lisans vermez.

 

VK5JST 0-50 MHz ANTEN ANALİZÖRÜ

VK5JST 0-50 MHz ANTENNA ANALYZER

* Pleas scroll down for a summary in English

Bu yazıyı ilk defa www.telsizciler.org forumunda 14.12.2014 tarihinde paylaşmıştım. Teknik olarak ekleyeceğim bir şey yok. Analizörü o tarihten bu yana defalarca kullandım ve aynı RF besleme hattı ve anten kombinasyonlarında ölçüm yaparak MFJ firmasının 259, 269 modelleriyle kıyaslamak fırsatı buldum. MFJ'nin cihazlarını ölçüt kabul edersek bu analizörün bir eksiği olmadığını söyleyebilirim. Forumdaki açıklamalarımı aşağıda okuyabilirsiniz, bazı değişiklikler yapmak zorunda kaldım çünkü örneğin o tarihten bu yana SP2JJH'nin web sayfası ortadan kalkmış vb.

Geçtiğimiz yazdan bu yana birçok arkadaşımızın yaptığı anten analizöründen ben de bir tane monte ettim. Bu devre hakkında forumda epeyce yazışma oldu, yapan arkadaşlarımız epeyce bilgi verdi zaten, ancak montajı gerçekleştirmek isteyebilecek diğer arkadaşlar için bazı noktalarda biraz daha ayrıntı vermenin yararlı olabileceğini düşündüm. Benim yaptığım montaj hemen çalışmadı, osilatörde sorun yaşadım ve anten çıkışına yakın bir yerdeki bir kısa devre yüzünden epeyce uğraştım. Benzer sorunlar yaşayabilecek arkadaşlar için yazıyorum. Yazdıklarımda bir yanlış ya da eksiklik görürseniz lütfen düzeltin.

TB5CVN Şükrü Bey’in temin ettiği plaketle devreyi yapacaksanız, bu sayfadaki şu 3 belgeyi indirmenizi ve montaj süresince el altında bulundurmanızı tavsiye ederim. Gerekli olabilir diye bunları ve PIC için gerekli HEX dosyasını ayrıca "bulut"a da yükledim. 1. “The text of the original article” (VK5JST’nin devreyle ilgili makalesi) 2. “A diagram showing the math on which the analyzer is based” (analizörün matematiksel temelinin vektörlerle anlatılması) 3. “DIAGNOSTICS, complete list of system voltages and comments on common mistakes” (teşhis rehberi, sistemdeki gerilimlerin listesi, olası arızalara ilişkin yorumlar) Bu metinlerin tümünü dilimize çevirecek zamanım olmadığı için özür dilerim, önemli gördüğüm yerlerini aşağıda aktarıyorum. -İlk metinden özet:

“Farklı frekanslarda empedans ölçecek basit bir test devresi bulabilmek için etrafta dolanıp epeyce eşelendim. Başlangıç olarak, köprü ve network analizör gibi şeylere baktım. Network analizörleri empedansı ölçmek için tipik olarak 6 girişli sirkülatörler kullanıyor, köprüler ise sonuç almak için genellikle iki değişkenin aynı anda optimize edilmesini gerektiriyor, üstelik de geniş bir frekans aralığında düzgün çalışabilmesi için bir sürü ayarla uğraştırmayı gerektiriyordu. O zaman ne kullanmalıydım? Ne yaparsam yapayım, frekansı ölçmek ve hesap yapmakla uğraşacak bir işlemcinin gerekeceği açıktı. Sonuç olarak ortaya çıkan, bir direncin seri olarak sinyal jeneratörüyle yük arasına yerleştirildiği basit bir devre oldu. Jeneratör çıkışındaki gerilim, seri dirençteki gerilim ve yükteki gerilim ölçülüyor. Bu bilgiler yük direncini ve yükün reaktansının BÜYÜKLÜĞÜNÜ (türünü değil) hesaplamak için yeterli. Geriye seri yükün reaktansının endüktif (L) mi yoksa kapasitif (C) mi olduğunu saptamak konusu kalıyor. Bunun çözümü, kullanıcının frekansı yavaşça değiştirmesi. Eğer seri reaktansın büyüklüğü frekans arttırıldığında artıyorsa o zaman seri reaktans bir endüktördür. Kondansatör için de tam tersidir.”
Bir ekleme yapayım, “sirkülatör” bir porttan gelen sinyali bir sonraki porta yönlendiren bir devre (bir nevi elektronik dönel kavşak); “köprü analizör” tipine ise mesela F6BQU Luc Pistorious’un ANTAN analizör devresi örnek gösterilebilir. Onunla da sürekli olarak iki potla oynayarak ölçüm yapmak gerekiyor (grid-dip metre gibi). Yine birinci metinden özetleyerek devam ediyorum: Analizörün çalışma şekli şöyle (SP2JJH tarafından çizilen şemadan takip ederek): Sol üstte gördüğümüz osilatör (L1-L6 ve 160 pF değişken kondansatör) istenilen frekansta sinyal üretiyor, kondansatör frekansın kaba ayarı, diyotlara bağlı çok turlu pot da ince ayarını yapmamızı sağlıyor. Osilatörden gelen sinyal Q3-Q4 transistörlerince güçlendiriliyor, Q5 ve Q6 transistörleri ise sinyal düzeyinin hep aynı kalmasını sağlıyor (AGC, automatic gain control) Bu iyi çalışan bir AGC devresi, onun sayesinde tepeden tepeye 600 mV genlikli, kararlı bir sinyal elde ediyoruz (Q7 transistörünün emetöründen ölçülecek) Q8’den başlayarak güçlendirilen sinyal, Q11-Q12’den(amplifikatör) maksimum seviyesine ulaşmış olarak sonraki kısma (test) giriyor. Bu arada Q9’dan 74SL04 entegresine bir yol görüyoruz, o da frekans ölçümü için. Test bölümde, 3 noktada germanyum diyotlarla doğrultulan sinyal, IC1-IC2 olarak gösterilmiş LM324 entegrelerine gidiyor. Bunlar, sinyal jeneratöründen gelen gerilim, devrenin kendi üzerindeki 50 Ω yükün üstündeki gerilim ve bizim çıkışa bağladığımız yükün (antenimiz vb.) üzerindeki gerilim. LM324’ler, bu gerilimleri kuvvetlendirip 16F628A’ya iletiyor. Bu PIC türü entegre, gelen gerilimleri (analog bilgi), sayısal bilgiye dönüştürüp karşılaştırıyor, sonuçları, frekans sayacından gelen bilgiyle birlikte LCD ekrana yazıyor.

Bu bilgilerin şemayı yorumlamakta yeterli olacağını sanıyorum. Şimdi, benim devreyi yaparken not aldığım konuları belirteyim:
- SMD’lerin montajında dikkat. Büyüteçli bir gözlük kullanmama rağmen bir noktada kısa devre yapacak şekilde birkaç lehim köprüsü yapmışım. Bunlardan bir tanesinin, üstelik kabaca plaketin neresinde olduğunu bulmama karşın, tam yerini saptayamadım. En sonunda sıkılıp o bölümdeki 10-15 komponentin hepsini değiştirdim, sorun düzeldi. - Kullandığım SMD’ler 6-7 yıl önce Ebay’dan aldığım Çin SMD’leri. Bunların üzerlerinde yazan değerlerde olmama olasılığı yüksek olduğu için kullanacağım her parçayı ölçtüm. Örneğin setteki 1nF’ların hiçbiri 1 nF değildi... Her 25’lik paketten, istenilen değere en yakın olanları kenara ayırarak kullandım. -Osilatörde, şemada belirtilenlerden farklı değerde bobinler kullandım, çünkü o frekans aralıklarını başka türlü elde edemedim. Özellikle de en yüksek frekansların olduğu bantta. Kullanacağım değerleri 1/2π√LC formülüyle hesaplamaya çalıştım ama gerçek hayat hesaba uymuyor tabii... Bu nedenle her aralık için en uygun bobini deneyerek buldum (biraz zahmetli ama değiyor). Mesela son aralık için önce 0,47µH, sonra 0,22 µH kullandım, olmadı. 50 MHz civarında kalıyordu. Zamanında bir televizyondan söktüğüm açık sarım bir bobini kullanarak 68 MHz’e kadar çıkarabildim. (65 MHz'den sonra genlik azalıyor ve sinüs bozulmaya başlıyor)

-Bizim piyasada bulduğumuz plastik komütatörler maalesef kalitesiz. Bir de arka tarafındaki deliğe o çıkıntılı pulu oturtarak kontak sayısını sınırlamak gibi bir işle uğraşmak gerekiyor. Sonra kullanılmayan kontakları topraklamak vb...Havya değdiği anda kontakların etrafındaki plastik hemen eriyor, içeride deformasyon oluyor, sonra da takılmalar başlıyor... Keza ben de hurdacıdan bulmuş olduğum eski 1x6’yı kullandım. Bulabilirseniz iyi kalite olanını tercih edin, piyasadaki 2x6’lar zorunluluk değil. -Bluemavi’den aldığım ve piyasada en çok bulunan germanyum diyotlardan memnun kalmadım (üzerinde kod bulunmayanlar). Bunlar 2,7 – 2,8 V’tan sonra iletime geçiyorlardı. Araya araya AA113 diyotlarını buldum, bunların ileri iletim voltajı 2,3-2,4 V. Çok kritik bir fark değil belki ama ne kadar düşük olursa, hassasiyet o kadar artacağı için düşük olanı tercih etmekte yarar var. -Kutu olarak Altınkaya’dan aldığım PR-240’ı kullandım. Fakat varyabl kondansatörü yandan çıkan bir düğme ile kullanmak istemedim. Plakette varyablin şaftına denk gelen yeri deldim. Şaftı, 1x6 anahtarın şaftıyla aynı yönde olacak şekilde delikten geçirdim ve değişken konsansatörü de anahtarın yanına gelecek şekilde “ön” taraftan vidaladım. Şaftı daha önceden metal-epoksi yapıştırıcı ile eski bir havya ucunu yapıştırarak uzatmıştım. -PR-240 plastik olduğu için RF ekranlaması yoktu. Altınkaya’daki metal kutular arasında da PR-240 kadar küçük olanların hiçbiri bu devreyi alamıyor. Ben de ekranlama için kutunun içini alüminyum folyo ile kapladım, folyoyu da şaseyle irtibatladım. Kulağa gülünç geliyor ama, işe yarıyor. Bu işe yapılmış kendinden yapışkanlı bakır veya alüminyum bantla var ama fiyatlarını pahalı buluyorum. Besleme olarak AA boy Alkalin pil tercih ettim. 8 pil alan bir pil yatağı kullandım (yine Altınkaya’dan). Devre, özellikle de LCD’nin aydınlatması kapalıysa çok az akım çekiyor. İyi kalite bir alkalin pille en az 10 saat çalışabilir.
-LCD’nin aydınlatmasını açıp-kapatmak için bir anahtar ekledim. Bunun nedeni yukarıda belirttiğim gibi enerji tasarrufu. Özellikle çatıda, arazide, balkonda gündüz vakti ölçüm yaparken aydınlatmanın hiçbir faydası yok.

-Benim yaptığım haliyle, çıkıştaki konnektör kutunun tabanına denk geliyordu, ben ise üst kenarda olmasını istedim. 15 cm kadar RG-178 kablo ile devreye bağladım. Bu konu forumda daha önce yazıldı ama tekrar altını çizeyim. İşlemcideki yazılım, hesapları konnektörün plakete bağlı olduğu durum için yapıyor. Plaketteki çıkıştan sonra eklenen her unsur, yük olarak algılanıp sonuçları değiştiriyor. Benim eklediğim 15cm yüzünden şu anda 5 MHz’den sonra, yük bağlı değilken vermesi gereken “OPEN CIRCUIT” (açık devre) uyarısını vermiyor. Ancak 50 Ω’luk bir RF iletim hattı kullanıyorsanız, sonuçta bu 15 cm, iletim hattınıza eklenen 15 cm oluyor, ölçüme etkisi yok. Fakat farklı empedansa sahip bir anten kablosu olan bir sistemde ölçüm yapıyorsanız, sonuçlar hatalı olacaktır.

Son olarak, VK5JST’nin DIAGNOSTICS (teşhis) metninden yararlanarak sorun tespiti ve cihazın ilk kullanımdan önce ayarlanması için gereken bilgileri vermek istiyorum. Montaj bittikten ve kısa devre vb. sorun olmadığına emin olduktan sonra: - Entegreleri soketlerine yerleştirmeden bunlara gelen besleme voltajlarına bakın LM324’ler için 4 numaralı bacakta +12V olması gerek, 11 numaralı bacak ise toprak. 16F873A’da ise 20 numaralı bacakta +5 V olmalı, 8 numaralı bacak ise toprak. 74SL04’ün 14 no’lu bacağı +5 V, 7 numaralı bacak toprak; aynı şekilde 74LS93’ün 5’inci bacağında da +5V olması gerek. 2,3 ve 10. bacaklar toprağa gidiyor.
- DIAGNOSTICS rehberine göre entegreler yerleştirip devre çalıştıktan sonra yaklaşık şu gerilim değerlerinin olup olmadığına bakmak gerekiyor: IC1a bacak 13,14 1.55VDC IC2a bacak 12,13 1.55VDC IC2a bacak 14 6.7VDC IC1b bacak 8,9 0.75VDC IC2b bacak 5,6 0.75VDC IC2b bacak 7 3.25VDC IC1c bacak 7,6 0.75VDC IC2c bacak 10,9 0.75VDC IC2c bacak 8 3.25VDC - Benim yaptığım montajda bu değerler epeyce farklıydı ama iki devre arasındaki farklılıklar düşünülünce olağan: IC1a bacak 13,14 1.486 / 1.674 VDC IC2a bacak 12,13 1,672 / 1,689 VDC IC2a bacak 14 7,2 VDC IC1b bacak 8,9 0,88 / 0,71 VDC IC2b bacak 5,6 0,79 / 0,81 VDC IC2b bacak 7 3,47 VDC IC1c bacak 7,6 0,86 / 0,72 VDC IC2c bacak 10,9 0,79 / 0,81 VDC IC2c bacak 8 3,43 VDC
- Sorununuz varsa, benim yaptığımı yapıp, osilatörden PIC'e kadar gerilimlerl ölçerek sıkıntının ne olduğunu bulabilirsiniz. Ben kendi montajımda BC245 değil J310 kullandım. Onun dışında kullandığım transistörler, forumda daha önce verilen malzeme listesindekiler. (Onur Bey ve Ali Bey sağolsunlar). Sağlıklı çalıştığından emin olduktan sonra devrede yaptığım ölçümleri şemanın üzerinde not ettim. Bu üzerine not alınmış şemayı ekte PDF olarak bulacaksınız, dosya adı “ANALIZOR_TA2UH”. Umarım bir sorununuz olduğunda bu şema size yol gösterir. Sizdeki değerler ufak tefek (0,2 – 0,3 V gibi) değişiklikler gösterebilir. Benim ölçtüğüm değerler bir referans değil. Ama eğer benim 1,8 V ölçmüş olduğum olması gereken yerde örneğin 0,5 V görüyorsanız şüphelenin. Eğer bir osiloskopla bakma şansınız varsa, frekansı 2 MHz’e ayarlayıp Q7’nin emetöründe tepeden tepeye 600 mV genlikli temiz bir sinüs görmeniz lazım, aynı şekilde bir sorun yoksa Q12’den sonra TP1 noktasında tepeden tepeye 3V genlikli bir sinyal göreceksiniz - Kalibrasyon ise şu şekilde yapılıyor, 50 Ω’luk suni yük bağladıktan sonra en çok ölçüm yapacağınızı düşündüğünüz frekansı ayarlayın. Ben 7-14-21 MHz çalışabildiğim için, kalibrasyonu 14 MHz’e göre yaptım (Aslında kullanılan suni yükün farklı frekanslarda empedansı küçük değişiklikler göstereceği için, 2-4 MHz gibi alçak bir frekansta kalibrasyon yapılması daha uygun. Ama ben cihazın suni yükün direncini 14 MHz civarında 50 Ω olarak “okumasını” tercih ediyorum). Plaketin üzerinde TP (test point) yazan noktaları göreceksiniz, şemada da aynı şekilde adlandırılmış. Bunlarda ölçtüğümüz gerilimleri hemen yanlarındaki çok turlu trimmer dirençlerle ayarlıyoruz.
IC1’in 12. bacağındaki gerilimi, yanındaki 50 kΩ trimer ile 1,485 V’a, TP2'deki gerilimi önündeki trimmer ile 4,5 V’a, TP3'teki gerilim önündeki trimmer ile 2,16 V’a TP4'teki gerilim önündeki trimmer ile 2,16 V’a ayarlanacak. - Cihaz açılırken 1 sn. kadar süreyle besleme gerilimini gösteriyor. Çok hassas ölçmese de ve kalibrasyon yapılan gerilim düzeyinden uzaklaştıkça hata payı artsa da, faydalı bir özellik. Bu işlevi kalibre etmek için önce güvenilir bir mültimetre ile batarya gerilimini ölçüyoruz. Sonra da 16F873A’nın baş tarafına yakın duran trimmer ile, her açılışta cihazın gösterdiği gerilimi ölçtüğümüz gerilimle aynı yapana kadar ayar yapıyoruz. Bunu yaparken ne yazık ki cihazı defalarca açıp kapatmak gerekiyor. Bu adımların hepsinden sağ salim çıktıysanız, hayırlı olsun. Bitirirken, projeyi yapmak isteyenler için bir uyarıda bulunayım. Hem maliyet bakımdan, hem de emek (zaman) bakımından değerlendirilince, bu analizörü yapmak büyük bir tasarruf yapmak anlamına gelmiyor. Ben plaket, komponentler, kutu vb falan derken 150 Lira kadar harcadığımı hesapladım. Malzeme almak, SMD’leri ölçmek, lehimlemek, arıza aramak-bulmak, test etmek, kutuyu delmek, boyamak, verniklemek falan derken 50 saat kadar zaman harcadım (bu iş için yolda geçirdiğim zamanlar da dahil) Daha özensiz olsaydım da 30 saatten az olmazdı... Üstelik bu, işlev bakımından çok basit bir analizör... Halbuki ebay’a vb. bakarsanız, 1-60 MHz arası çalışan üstelik grafik falan çizen el kadar analizörleri zaten 80-90 dolara bulmak mümkün. Dolayısıyla “ekonomik olacak” diye girişilecek bir proje değil. Keza, nereden temin ederseniz edin, anten analizörü zaten yılın her günü kullanılan bir cihaz da değil... Yani 5 amatör birleşip bunu en pahalısını alsak, hatta 10 amatör birleşip network analizör alsak, ortak kullansak çok daha verimli ve ekonomik olur... (her klüpte bir tane olmalı mesela). O zaman neden? Yanıt basit, öğrenmek için... Kendini geliştirmek için. Bu devre beni örneğin AGC hakkında birşeyler öğrenmeye zorladı, hatta AGC devresinin bir kopyasını şu anda başka bir projeye adapte ettim (sonuçlar istikrarlı olursa onu da burada anlatacağım) kullanıyorum... Şemayı kullanarak hata aramak konusunda becerimi arttırdım. Şu anda devreyi iyi tanıyorum (yazılım hariç) ileride bir sorun olursa rahatlıkla kendim onarabilirim. Bu sonuncusu da önemli bir avantaj.

SOME NOTES in ENGLISH:

This analyzer is another version of VKJST Jim Tragellas' analyzer, built on a PCB that is designed by SP2JJH using SMD components. I have to confess that I had a lot of problems when trying to make it work but eventually, I resolved all the problems that drove me crazy for a couple of weeks, including a short near the output connector that forced me to desolder and solder again one-fifth of the circuit. I built it in 2014 and have been using this analyzer since without any problems. I compared its performance to MFJ-259 and 269 on several occasions (on the same RF feedline and antenna combinations) and didn't notice any significant difference in the readings. I am sorry for not putting here a complete translation of the article I published in Turkish radioamateurs forum I don't have that much time but if you're an anglophone you already have VKJST's site. SP2JHH used to have a nice web page dedicated to this device also but it's no more online. I think the following are the most important points to consider. Feel free to mail me if you have other questions.

- VK5JST has a text names "DIAGNOSTICS" on the wep page I've given above. Find it, read it and read it again while building this device. It contains important information on how to troubleshoot calibrate and adjust it, including the voltage levels you should have at specific points if you did everything right. These voltages are a tad different in our SMD version (see the above tables) but still very useful.

- You can use the schematic I put on this page in which you will see the voltages I've measured in my construction as a "coarse" reference. If you have a scope, check the emitter of Q7, where you should have a 600 mV p-to-p signal at 2 MHz. Again, you should see 3V p-to-p clean sinus after Q12, at the TP1.

- I first bought no-name Germanium diodes but wasn't happy because their forward voltage was around 2.7-2.8 V. So I found AA113s with a FV of 2.3-2.4V . The less the voltage, the sensitive the insturment will be.

- I used no-name SMDs I had bought on Ebay years ago. These had come in packs of 25. When I measured them individually, I saw that their values varied greatly, sometimes up to 50% plus/minus. Therefore, I carefully measured them for eliminating the nonstandard ones and used only the best components in the circuit. In other words: Don't trust what the labels say.

- If you can find one, use a good quality wafer switch. I used a NOS dated from 1970s because the ones you currently find on the market are made of cheap plastic they deform very easily during soldering.

- I used a small coil I had salvaged from an old TV set for L6. That one allowed me to go up to 68 MHz (unstable after about 65 MHz, perfectly usable up to 55 MHz).

- If you can, use a RF-tight, shielded project enclosure. The device's output power is not negligeable.

- Use a 50 Ohm dummy load for calibration.

Just in case, I uploaded all the relevant information to the cloud. Good luck.

YASAL UYARI

Bu web sitesinde yer alan tüm içerikler (metin, görsel, tasarım, doküman ve diğer tüm materyaller) aksi açıkça belirtilmediği sürece Çağlar Akgüngör’e aittir ve telif haklarıyla korunmaktadır.

İçerikler; arama motorları, önbellek kayıtları veya başka herhangi bir teknik yolla erişilmiş olsa dahi, yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, alıntılanamaz, değiştirilemez, yeniden yayınlanamaz veya herhangi bir amaçla kullanılamaz.

Bu web sitesinin kullanımı, kullanıcıya içerikler üzerinde herhangi bir hak veya lisans vermez.