Kısaca: WB2CBA tasarımı CM108AH tabanlı USB ses kartı VOX devresi; CAT arayüzü olmayan uSDX gibi QRP telsizlerde FT8, FT4 ve WSPR modlarını kullanmayı mümkün kılmaktadır.
Bu yazı, WB2CBA (Barbaros Aşuroğlu) tasarımı USB ses kartı VOX devresinin CM108AH tabanlı harici bir ses kartıyla kurulumunu ve uSDX QRP telsizle WSPR modunda kullanımını ele almaktadır. CAT arayüzü olmayan telsizlerde FT8, FT4 ve WSPR gibi dijital modları kullanmak isteyenler için düşük maliyetli ve yapımı kolay olan bu devre; PTT kontrolünü bilgisayarın ses çıkışındaki sinyal seviyesine göre otomatik olarak gerçekleştirmektedir. Devre şeması, parça listesi, toprak döngüsü ve PTT gerilim sorunlarının giderilmesi ile 200 mW ile 5 W arasındaki WSPR performans karşılaştırması kapsanan başlıca konular arasında yer almaktadır.
 |
| Delikli pertinaksa çirkin montaj, ilk hali |
Click on the link to read this article in English
WB2CBA'nın Dijital Modlar İçin Ses Kartı Temelli VOX Devresi
Bu devreyle ilgili olarak -çok iyi çalışıyor olması ve yapımının çok kolay olması dışında- anlatabileceğim neredeyse hiçbir şey yok. Devrenin tasarımını yapmış olan sayın Barbaros Aşuroğlu'nun (WB2CBA) hep yapım, hem de kullanımla ilgili son derece ayrıntılı açıklamalarını Antrak'ın web sitesinde elektronik projeleri sayfalarında bulabilirsiniz. Devre, dışarıdan USB bağlantı ile bilgisayarlara takılacak şekilde üretilmiş bir ses kartıyla, bunu ses giriş ve çıkış konektörleri üzerinden telsize bağlamaya yarayacak birkaç parçadan oluşuyor. CAT kontrolü olmayan -örneğin uSDX ya da kendi yapımınız bir QRP- telsizlerle dijital modlarda haberleşme yapmak için son derece ekonomik bir çözüm.
Benim aslında dijital modlarla pek aram yok, hele hele FT4, FT8 gibi 'karşılıklı görüşme' kabul edilmeyen modlar beni sıkıyor. Bu bir zevk ve tercih meselesi ancak bu teknikler bana hiçbir operatörlük becerisi gerektirmiyormuş gibi geliyor ve kendimi işe yaramaz hissediyorum. Başka yazılarımda da belirtmiş olduğum gibi, bir çalışma öğrenme ve emek gerektirmiyorsa benim için ilgi çekici değil. Dolayısıyla bu modları haberleşme için kullanmıyorum, bir tek uygulama hariç: WSPR. Barbaros Bey'in bu devresini yaparken de aklımda FT8 vb. yapmak değil, uSDX ile WSPR yapmak vardı.
 |
| Yine WB2CBA tasarımı olan WSPR vericim. WiFi ile evdeki modeme bağlanıp Internet üzerinden bir sunucudan saati güncelliyor ve 4 dakikada bir mesaj gönderiyor. |
Aslında birkaç yıldır elimdeki WSPR vericisini dönem dönem çalıştırıyordum ama merak ettiğim iki konu vardı, bir tanesi çıkış gücünü arttırırsam ne olacağı, diğeri de yalnızca gönderme değil alma da yapsam ne kadar istasyonu duyabileceğimdi. uSDX'ime bağlamak üzere bu devreyi yapıp denemeye karar verdim. Gücü 250 mW'tan 5 W'a çıkarınca nerelere erişeceğimi merak ediyordum. Bir de acaba beni duyup mesajımı çözenlerin acaba ben ne kadarını duyabilecektim?
VOX Devresinin Bileşenleri ve Yapımı
 |
| USB Ses Kartı vox'un devre şeması |
 |
| Benim kullanmış CM108 tümleşik devreli harici ses kartı |
|
| Delikli pertinaksa çirkin montaj, ilk hali |
Yapım Sonrası Çalıştıma, Püf Noktaları ve Bazı Olası Sorunların Çözümleri
Devrenin yaptığı iş, bilgisayarın ses çıkışında belirli bir seviyede işaret görüldüğünde telsizin göndermeye geçmesini sağlamak. Bunu da işareti kuvvetlendirip düzelttikten sonra bir FET transistörün 'gate' bacağına uygulayarak yapıyor. Telsizin PTT girişine bağlı olan transistör, iletime geçtiğinde gönderme ve toprak uçlarını kısa devre ettiriyor. Aynı anda yanan kırmızı bir LED de bize "PTT'nin toprağa çekildiğini" gösteriyor. Ters yönde ise, telsizden gelen ses işareti bir ayarlı dirençten geçtikten sonra bilgisayara giriyor. Kulağa basit geliyor ama ben monte ettikten sonra devreyi hemen çalıştıramadım ve bir süre uğraştım, nedenlerini özetlemeye çalışayım:
- uSDX'in PTT ucundaki pozitif gerilim anlayamadığım bir nedenden tam olarak sıfıra çekilemiyordu (0.2 V civarında kalıyordu) ve transistör iletime geçemiyordu. Bu nedenle telsizden devremize gerilim gelmesini engelleyecek biçimde bir diyot takana kadar sorunu gideremedim. Dikkat: Bu diyot devrenin özgün şemasında yok ve kendisine sorduğumda Barbaros Bey de böyle bir ekleme yapmaya gereksinim duymadığını belirtti. Yani sorun benim devremde ya da telsizle olan bağlantılarda olabilir.
- Yukarıdaki sorun hallolduktan sonra bu defa da şöyle bir durum oluşmaya başladı: Telsizin ses çıkışına devreden gelen konnektörü taktığımda transistör iletime başlayıp telsizi göndermeye geçirtiyordu. Yine telsizden devreye gelen kablonun ucuna bir diyot koyarak bunu da hallettim. Sorunun toprakla (şase) ilgili olduğunu düşünüyorum, muhtemelen bir "ground loop" oluşuyor, geçmemesi gereken bir yerden akım geçiyor. Aslında en sağlıklısı bu vox devresi ile telsizin arasındaki bağlantıyı bir opto-kuplör ile yapıp elektriksel bağlantıyı kesmek ama unutmamak gerekir ki bu devre mantık ve yapı olarak basit olmak üzere tasarlanmış. İki diyotla çalıştırabiliyorsak, öyle devam edeceğiz :)
- Yaşadığım üçüncü sorun, yazılım tarafındaydı. Deneme yanılmalarla anladım ki bilgisayarımdan çıkan ses işaretinin düzeyi, transistörü iletime geçirmeye yetmiyordu. Bilgisayarın ses ayarlarıyla ne kadar uğraştıysam da sorunu çözemedim. Sonunda anladım ki kullandığım WSJT-X yazılımında arayüzde sağ taraftaki dikey kayar butonla ayarlamadan düzeyi gerektiği kadar yükseltmek mümkün olmuyor. O ayarı da telsizin göndermeye geçtiği ilk noktada bıraktım. Bu arada alma ayarıyla ilgili bir şey de belirteyim; bu ayarı da telsize anten bağlı değilken 30 dB olacak biçimde yapmak gerek.
 |
| Telsizle transistörün drain bacağı arasına eklediğim diyot |
 |
| Sonunda devre sorunsuz çalışıyor |
 |
| Soldaki giriş düzeyini 30-40 dB olarak, sağdaki çıkış düzeyini ise hemen üzerindeki 'tune' butonuna basıp telsizin göndermeye geçtiği en düşük yerde bırakmak gerekiyor. |
Sonuç ve Bazı Gözlemlerim
- 200 mW ile 5W çıkış gücü arasında 14 dB gibi büyük bir fark olmasına karşın eriştiğim istasyonların bana olan uzaklığında çok büyük bir fark görmedim. Bana göre doğu tarafından bir örnek vereyim: 200mW ile en fazla Avusturya'dan duyuluyordum. 5W ile İtalya'dan, Balkanlar'dan ve bir defasında da Türkiye'den duyuldum.
- Duyabildiğim istasyonların ise tahmin ettiğim gibi erişebildiklerimden kat be kat az olduğunu gördüm. Zaten birinci kat penceresinden garaj tentesine çekilmiş 10 m'lik bir tel ile de bundan fazlasını beklemiyordum.
- SSB, AM gibi modların aksine CW veya -seviyorsanız- dijital modlarla her zaman daha uzaktan duyuluyorsunuz.
- Daha yüksek güç yerine (100 W ve üstü) daha iyi bir antene yatırım yapmak gerek.
SSS — Sıkça Sorulan Sorular
1. WB2CBA USB Ses Kartı VOX devresi ne işe yaramaktadır?
Basitçe söylemek gerekirse, bilgisayarı telsizle konuşturulmaktadır. Bilgisayardan gelen ses sinyali belirli bir seviyeye ulaştığında devre, telsizi otomatik olarak göndermeye geçirmektedir. CAT arayüzü olmayan telsizlerde — örneğin uSDX veya ev yapımı bir QRP telsizde — FT8, FT4 ya da WSPR gibi dijital modları kullanmanın en pratik ve ucuz yollarından biri olarak öne çıkmaktadır.
2. Hangi USB ses kartı kullanılmalıdır? CM108 zorunlu mudur?
Tasarım CM108AH yongasını temel almaktadır ve bu yongalı kartlar internetten çok düşük bir maliyetle kolayca bulunabilmektedir.
3. PTT gerilimi sıfıra inmiyor, telsiz göndermeye geçmiyor — ne yapılmalıdır?
Bu sorun özellikle uSDX'te karşılaşılmaktadır: PTT ucunda 0,2 V civarında bir kalıntı gerilim kalmakta ve transistör iletime geçememektedir. Çözüm şaşırtıcı derecede basittir — telsiz ile transistörün drain bacağı arasına tek bir diyot eklenmesi yeterli olmaktadır. Orijinal şemada bu diyot bulunmamaktadır; ancak söz konusu gerilim sorunu yaşandığında işe yaradığı görülmektedir.
4. Ses kablosunu takar takmaz telsiz göndermeye geçiyor — bunun sebebi nedir?
Büyük ihtimalle bir ground loop, yani toprak döngüsü sorunu yaşanmaktadır. Telsiz ile bilgisayar arasında olmaması gereken bir yerden akım akmaktadır. Telsizden gelen kablonun ucuna bir diyot eklenmesi sorunu çözmektedir. Daha kalıcı ve temiz bir çözüm için opto-kupler kullanılması düşünülebilmektedir; ancak devrenin özünde basitlik yattığından iki diyotla işin üstesinden gelinebiliyorsa bu yöntemde kalmak mantıklı olmaktadır.
5. WSJT-X'te ses seviyesi bir türlü yetmiyor — ne yapılmalıdır?
Arayüzdeki yatay kaydırıcıyı sonuna kadar açmak çoğu zaman yetmemektedir. Sağdaki dikey kaydırıcı, telsizin göndermeye geçtiği en düşük noktada bırakılmalıdır. Alış seviyesi için ise anten bağlı değilken 30 dB iyi bir başlangıç noktası olmaktadır. Biraz deneme yanılma gerektirmektedir ama bir kez bulununca sabit kalmaktadır.
6. Bu devre hangi telsizlerle çalışmaktadır?
PTT girişi olan her HF telsizde çalışması beklenmektedir. Asıl hedef kitle, CAT kontrolü bulunmayan uSDX, ev yapımı QRP telsizler ve benzer modellerdir. CAT arayüzü olan ticari bir telsiz kullanılıyorsa yazılım üzerinden PTT kontrolü daha pratik bir yol olmaktadır.
Linkler
YASAL UYARI
Bu web sitesinde yer alan tüm içerikler (metin, görsel, tasarım, doküman ve diğer tüm materyaller) aksi açıkça belirtilmediği sürece Çağlar Akgüngör’e aittir ve telif haklarıyla korunmaktadır.
İçerikler; arama motorları, önbellek kayıtları veya başka herhangi bir teknik yolla erişilmiş olsa dahi, yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, alıntılanamaz, değiştirilemez, yeniden yayınlanamaz veya herhangi bir amaçla kullanılamaz.
Bu web sitesinin kullanımı, kullanıcıya içerikler üzerinde herhangi bir hak veya lisans vermez.